«Την 6ην απογευματινήν το ΕΙΡΤ μετέδωσε με σύντομον ανακοίνωσιν της προεδρίας της δημοκρατίας ότι λόγω των εξαιρετικών περιστάσεων σχηματίζεται πολιτική κυβέρνησις. Εν ριπή οφθαλμού η είδησις διέσχισε το κέντρον και τας συνοικίας των Αθηνών. Τα αυτοκίνητα ήρχισαν να συρίζουν δαιμονιωδώς και δεκάδες χιλιάδες λαού κατέκλυσαν τας κεντρικάς λεωφόρους καθώς και τας πλατείας Συντάγματος και Ομονοίας, ως και όλας τας πλατείας και οδούς των πέριξ δήμων και κοινοτήτων και με μυριοστόμους κραυγάς υποδέχοντο την δημοκρατίαν.
Αρχικώς το πλήθος εχειροκρότει, προοδευτικώς όμως, πολυπληθείς όμιλοι πολιτών ήρχισαν να κινούνται προς τα παλαιά ανάκτορα και να κραυγάζουν ρυθμικά: «Δημοκρατία», «Κυρίαρχος ο λαός» κλπ. Άλλοι όμιλοι νέων έψαλλον το «Χριστός Ανέστη» φέροντες αναμμένσα κεριά. Άλλοι είχον αναπεταμένας σημαίας και έψαλλον τον Εθνικόν Ύμνον και πατριωτικά θούρια.
Ιδιαιτερως πυκνή ήτο η συγκέντρωσις εις το πολυτεχνείον, όπου όμιλοι νέων απέθετον άνθη εις μνήμην των νεκρών φοιτητών του Νοεμβρίου 1973. Πυκναί συγκεντρώσεις ενθουσιώντων πολιτών ευρίσκοντο κατά μήκος της Λεωφόρου Συγγρού, διότι υπήρχεν η πληροφορία ότι φθάνει ο κ. Κων. Καραμανλής. Η αστυνομία με ήπιον τρόπον επεχείρησε να εξασφαλίση την κυκλοφορίαν εις τας κεντρικάς οδούς, αλλά αργότερον εγκατέλειψε πάσαν προσπάθειαν και το πλήθος ανενόχλητον κατέκλυσεν τους κήπους και πλατείες και εκραύγαζε διαρκώς υπέρ της δημοκρατίας.
Όλαι αι πολυκατοικίαι, εκατέρωθεν των oδών, ήσαν φωταγωγημένοι και οι ένοικοι εχαιρέτων τα πλήθη από τους εξώστας και τα παράθυρα. Αυτοκίνητον με στρατιώτας, το οποίον κατά τύχην διήρχετο την 8ην εσπερινήν εκ της Πλατείας Συντάγματος, εγένετο αντικείμενο ενθουσιωδών εκδηλώσεων. Νέοι προσέφερον εις τους στρατιώτας άνθη και σημαίας, ενώ νέαι τους ησπάζοντο. Ήτο μια συγκλονιστική εικών συναδελφώσεως λαού και στρατού. Η εικών αύτη περιέκλειεν όλον το πνεύμα των χθεσινοβραδυνών εκδηλώσεων της πρωτευούσης.»
Έτσι περιγράφει ο ανταποκριτής της εφημερίδας «Μακεδονία» τις ενθουσιώδεις εκδηλώσεις το βράδυ της 23ης και τα ξημερώματα της 24ης Ιουλίου 1974. Το πρωτοσέλιδο σύνθημα της έκτακτης έκδοσης της «Βραδυνής» έγινε το σύνθημα στα χείλη των αθηναίων: «Έρχεται!».
Η Αθήνα ζει μια δεύτερη απελευθέρωση. Με μια λαοθάλασσα που είχε κατακλίσει το αεροδρόμιο του Ελληνικού τη Λ. Συγγρού και το Σύνταγμα ζητωκραυγάζοντας με χαρά και πολλές προσδοκίες την επιστροφή του Κ. Καραμανλή.
Άφιξη στην Αθήνα του Κωνσταντίνου Καραμανλή από το Παρίσι, με το αεροπλάνο της γαλλικής προεδρίας που διέθεσε ο πρόεδρος Βαλερί Ζισκάρ ντ' Εσταίν, στενός προσωπικός του φίλος, (αντί αεροσκάφους του ΝΑΤΟ που προγραμματίσθηκε), κατόπιν πρόσκλησης του Προέδρου στρατηγού Φ. Γκιζίκη, όπως έτσι δηλώθηκε. Η άφιξη του Κωνσταντίνου Καραμανλή σήμανε κατά την τότε προπαγάνδα και το τέλος της 7ετούς στρατιωτικής χούντας στην Ελλάδα, αν και η τότε στρατιωτική ηγεσία διατηρήθηκε στη θέση της, ενώ ο Α. Παπανδρέου μέχρι το επόμενο Καλοκαίρι του 1975 δήλωνε "Η χούντα δεν έπεσε".
Άρθρο του Κωνσταντίνου Δεσποτόπουλου - Ακαδημαικού
(Βήμα στις 24.07.2010)
Η αλήθεια για την 24η Ιουλίου 1974
Εχει καταστεί θεσμός ο εορτασμός της επετείου της 24ης Ιουλίου 1974, ως ημέρα τερματισμού τής από 21ης Απριλίου 1967 πολιτικής ανωμαλίας. Και βέβαια η επανίδρυση της δημοκρατίας είναι ιστορικό γεγονός, άξιο εορτασμού. Επιτρέπεται όμως να παραγνωρίζεται με ποιον τρόπο επιτεύχθηκε η επανεδραίωση του δημοκρατικού πολιτεύματος, και με πόσο επώδυνο τίμημα για το ελληνικό έθνος; Αξίζει να επισημάνουμε την ακέραιη αλήθεια για τα ιστορικά τότε γεγονότα.
Είναι κάτι μοναδικό στην ιστορία των πολιτικών ανωμαλιών. Η από το 1967 δικτατορία δεν ανατράπηκε από αντίπαλες και πολιτικές δυνάμεις, αλλά πράγματι αυτοκαταλύθηκε. Οι άνδρες και οι γυναίκες, όσοι και όσες αγωνίσθηκαν προς ανατροπή της δικτατορίας και μάλιστα όσοι και όσες φυλακίσθηκαν, βασανίσθηκαν είτε με άλλον τρόπο διώχθηκαν, είναι άξιοι και άξιες κάθε τιμής ή και της ευγνωμοσύνης του έθνους, για το ηρωικό πολιτικό φρόνημά τους και για την περίσωση διεθνώς της καλής φήμης του ελληνικού λαού.
Η ανατροπή όμως της δικτατορίας δεν κατορθώθηκε από τη δράση των αντιστασιακών, αλλά συντελέσθηκε με τη δραματική δοκιμασία του Ελληνισμού στην Κύπρο.
Το χείριστο έργο της δικτατορίας των Αθηνών, το ηθικά οικτρό και πολιτικά ολέθριο πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου, νόμιμου προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, λειτούργησε ως αφορμή για την επέμβαση της Τουρκίας με στρατιωτική εισβολή στην ακριτική ελληνική Μεγαλόνησο.
Και τότε, ο από τη δικτατορία διορισμένος Πρόεδρος της Δημοκρατίας Φαίδων Γκιζίκης, στην αγωνία του μήπως και η Λευκωσία καταληφθεί από τους εισβολείς και με συναίσθηση της ανεπάρκειάς του και των άλλων τότε κεντρικών εκπροσώπων της δικτατορίας να αντιμετωπίσουν την κρίσιμη κατάσταση, αποτόλμησε να απευθυνθεί προς τον υπό διωγμόν έως τότε νόμιμο πρωθυπουργό της χώρας, στις 21 Απριλίου 1967, Παναγιώτη Κανελλόπουλο και να τον παρακαλέσει να αναλάβει την κυβερνητική εξουσία προς αποτελεσματική αντιμετώπιση του δεινού πολιτικού προβλήματος με την Κύπρο υπό εισβολή.
Τελεσφόρησε η πρωτοβουλία του Γκιζίκη με τη συνάντηση και των τότε αρχηγών των Ενόπλων Δυνάμεων και απαλλάχθηκε ο λαός της Ελλάδας από την πιεστική εξουσία της διαβόητης χούντας. Αλλά το ηθικό τρόπαιο του απελευθερωτικού αυτού γεγονότος ανήκει σε όσους έχασαν τη ζωή τους πολεμώντας σε άνισο αγώνα στην Κύπρο, τον Ιούλιο του 1974, θύματα θλιβερά της αφροσύνης των ολίγων τότε αρχηγών των παράνομων κυβερνήσεων των Αθηνών.
Η 24 Ιουλίου 1974 συμβολίζει όχι μόνο το χαρμόσυνο γεγονός της επανισχύος στην Ελλάδα του δημοκρατικού πολιτεύματος, αλλά και το λυπηρότατο γεγονός της κυπριακής τραγωδίας. Αρα, όχι μόνο εορτασμός, αλλά και πένθος εθνικό ταιριάζει στην ιστορική αυτήν επέτειο.
